Nu investeren om de sociale erfelijkheid van werkloosheid te doorbreken

24 sep 2020

Limburgers hebben ten opzichte van het Nederlands gemiddelde een achterstand in (arbeids)participatie, onderwijs, gezondheid, opvoeding en sociaal kapitaal (Jansen & Meisters, 2018). Nu de werkloosheid in Limburg sterk stijgt als gevolg van de corona-crisis, en de vraag naar arbeid wijzigt, waardoor eerder opgedane competenties mogelijk niet meer gevraagd worden (arbeidsmarktinzicht.nl, 2020), ligt het risico van het stijgen van de langdurige werkloosheid, en het vergroten van de achterstand ten opzichte van de rest van Nederland, op de loer.

Bijna 30 jaar geleden schreef Grotenhuis reeds over de erfelijkheid van werkloosheid (Grotenhuis, 1994). Helaas blijken de bevindingen van toen nog steeds relevant, daar de achterstand in Limburg vooral een probleem lijkt te zijn van sociaaleconomische en sociaal-culturele aard (Jansen & Meisters, 2018).

Grotenhuis (1994) en Jansen & Meisters (2018) geven aan dat kinderen waarvan beide ouders lager opgeleid en werkloos zijn minder goed presteren dan kinderen waarvan minstens een van beide ouders werkt. Ook krijgen kinderen waarvan beide ouders werkloos zijn over het algemeen een lager schooladvies, gaan vaker naar speciaal onderwijs, verlaten vaker zonder diploma het onderwijs en zijn, eenmaal behorend tot de beroepsbevolking, vaker werkloos.
De oorzaak lijkt deels te liggen in gebrek aan ambitie van de ouders en kinderen, maar meer nog in het gebrek aan effectieve onderwijsbegeleiding. De geboden ondersteuning werkt soms zelfs averechts (Grotenhuis, 1994).

Gebrek aan ambitie wordt mede veroorzaakt door eigen negatieve ervaringen met school en tegenvallende prestaties van de kinderen op school. De noodzaak van een diploma wordt minder ervaren, en het benadrukken ervan zelfs soms als kwetsend: zijn zij, als ouders, soms niet goed genoeg? Ze hebben het toch ook gered zonder diploma? Een derde oorzaak is de aanwezigheid van andere problemen, die meer aandacht vragen dan school. Hierbij kan gedacht worden aan financiële en psychische problemen, drugs, ziekte en wonen in een onveilige omgeving.

Naast de financiële, psychische en sociale gevolgen die werkloosheid heeft voor de persoon die werkloos wordt (Koster & Gesthuizen, 2011), heeft werkloosheid dus ook gevolgen voor de kinderen van die persoon. Zij lopen grotere kans om een lagere of zelfs geen opleiding af te ronden en ook werkloos te worden. Dit wordt de sociale erfelijkheid van werkloosheid genoemd.

Naast het ambitieniveau en het onderwijsondersteunend gedrag van ouders is ook het sociaal leven van de ouders van invloed op de kansen op werk voor de kinderen (Grotenhuis, 1994). Een sociaal leven bestaat uit “familieverbanden, contacten met vrienden en kennissen, buurtleven, deelname aan verenigingen en organisaties en vrijwilligerswerk” (Grotenhuis, 1994, p. 11). Dit sociaal kapitaal is een bron van voorbeelden van sociale rollen en biedt ouders en kinderen informatie over school en de arbeidsmarkt. Mensen die langdurig werkloos zijn hebben meestal een beperkter en eenzijdiger sociaal netwerk dan werkenden (Jansen & Meisters, 2018; Koster & Gesthuizen, 2011; Grotenhuis, 1994).

Jansen & Meisters (2018) pleiten voor preventief beleid gericht op de gehele bevolking, met specifieke aandacht voor kwetsbare doelgroepen. Om deze negatieve gevolgen voor kwetsbare doelgroepen, zoals jongeren, af te wenden is het gewenst te investeren in buurtwerkers. Zij kunnen ouders helpen de vaardigheden te verwerven om hun kinderen effectief te begeleiden bij hun schoolwerk. Ook kan de buurtwerker optreden als rolmodel en zelf kinderen effectief begeleiden bij hun schoolwerk (Grotenhuis, 1994). Daarnaast kunnen buurtwerkers een bijdrage leveren aan de sociale integratie van werklozen en het vergroten of op peil houden van hun sociaal netwerk, waarmee geestelijke problemen worden bestreden (Koster & Gershuizen, 2011).

Nu investeren in buurtwerk levert dus op langere termijn een meer geschikt arbeidsaanbod en daarmee een veerkrachtigere regio op.

Neimed, het Zuyd Lectoraat Employability, en arbeidsmarktinzicht.nl zijn kennispartners op het vlak van ‘Arbeidsmarkt en Employability’.

Naar nieuws overzicht