Wordt natuurlijke krimp het nieuwe normaal?

18 mei 2020

De coronacrisis heeft in Nederland tussen half maart en eind april veel slachtoffers geëist. In het eerste kwartaal van 2020 waren er zelfs 3000 meer sterfgevallen dan geboorten [zie I]. Dat is niet voor het eerst, steeds vaker is er in wintermaanden sprake van natuurlijke krimp. Een vergrijzende bevolking en jonge generaties met een gemiddeld kindertal dat steeds verder wegzakt zijn nu eenmaal geen ingrediënten voor een natuurlijke groei.

Bij krimp gaat het niet alleen om vergrijzing

Vergrijzing en ontgroening zullen nationaal op den duur natuurlijke krimp aanjagen. De ontwikkeling in de verhouding tussen aantal geboorten en sterfgevallen in de provincie Limburg loopt daar op vooruit. Rond 2010 lagen aantallen geboorten en sterfgevallen in de provincie nog niet ver uit elkaar. Er was beperkt sprake van natuurlijke afname in de Limburgse bevolking. Maar in de daarop volgende jaren worden de winterse sterftepieken hoger. De vergrijzend Limburgse bevolking wordt gevoeliger voor winterse griepepidemieën, zoals bijvoorbeeld die van 2018.

In 2020 versterkt de coronacrisis dat beeld: de piek is fors hoger dan die van voorgaande jaren. De coronacrisis heeft de provincie hard geraakt. Het aantal sterfgevallen overtrof in het eerste kwartaal het aantal baby’s met bijna 1700. Uiteraard is er sprake van een ongewone pandemie maar toch: hoe ouder, hoe kwetsbaarder. Dat is het lot van een vergrijsde bevolking. 

De grafiek laat bovendien zien dat het winterse geboortedal langzaamaan dieper komt te liggen. Niet alleen de gevolgen van vergrijzing, ook die van ontgroening worden intenser. Het resultaat is een versnellende natuurlijke krimp.  

Gecamoufleerde krimp

Tot nog toe is de toenemende krimp in de Limburgse bevolkingsontwikkeling gecamoufleerd door toestroom vanuit het buitenland. Zeker na 2007 is Limburg een immigratie-provincie geworden. Positieve migratiesaldo’s van Oost-Europese arbeidsmigranten, studenten en asielzoekers konden de natuurlijke krimp flatteren. In de prognoses voor de langere termijn kwam de bevolkingsgroei minder in het rood dan voor die tijd.

De compenserende werking van immigratie zal vanwege de coronacrisis komende jaren flink kunnen tegenvallen. De grenzen zijn dicht en de werkgelegenheid staat onder druk onder dreiging van een zware economische depressie. Zelfs de asielinstroom lijkt nu te decimeren.

Bij terugvallende immigratie zal het tekort aan nakomelingen komende jaren sterker kunnen opvallen dan in voorgaande jaren. Immigratie kan de natuurlijke krimp minder camoufleren. Zeker in combinatie met de sterftegolf die er vanwege het grote aantal jonge seniore Limburgers staat aan te komen. Meer begrafenissen dan babyborrels wordt het nieuwe demografische normaal voor de provincie. Ook al omdat nog steeds jongeren – potentiële ouders - vertrekken naar andere plekken in het land om daar te werken, wonen en kinderen te krijgen.

Het wordt tijd om op provincieniveau een taboe te doorbreken: aandacht voor het alsmaar dalend gemiddeld kindertal. Voor Nederland is dat cijfer inmiddels gedaald naar 1.59. Terwijl het cijfer in Limburg in 2010 nog op 1.64 stond is het inmiddels met 1.45 een van de laagste provinciale scores. De score nadert die van het vergrijsde Japan (1.43).

Hoe onvermijdbaar is zo’n ‘babybust’ eigenlijk? Gezin, banen en woonplek hebben met elkaar te maken. Langzaamaan lijkt het door te dringen dat die samenhang meer aandacht verdient. De uitbreiding van het ouderschapsverlof per medio 2022 kan in dat licht worden gezien. Op zijn minst impliciet erkennen nationale beleidsmakers daarmee de noodzaak om gezinsvriendelijker te worden. In Japan durven krimpende regio’s en dorpen het aan om jonge koppels voor zich te winnen met gezinsvriendelijker beleid.

Wat als de Limburgers eens een nieuwe trend voor Nederland zetten en de provincie voor de toekomst expliciet positioneren als kindvriendelijke of gezinsvriendelijke provincie?

www.janlatten.nl

---------------------------

[I] https://www.cbs.nl/nl-nl/nieuws/2020/18/15-5-duizend-mensen-erbij-in-eerste-kwartaal-2020

Naar blog overzicht