Stedelijke krimp en sociaal kapitaal: jaren onderzoek in een notendop

22 nov 2019
  • Wonen
  • Werken
  • Mobiliteit
  • Leefbaarheid

Na jarenlang onderzoek doen is de tijd gekomen om mijn proefschrift te verdedigen. Het is een goede tijd voor reflectie: wat heeft het onderzoek naar stedelijke krimp en sociaal kapitaal opgeleverd?

Proefschrift Maja RočakStedelijke krimp, het proces van bevolkingsafname en daarmee samenhangende economische achteruitgang, is een wijdverbreid fenomeen in kleine en middelgrote Europese steden (zoals bijvoorbeeld Heerlen). Het is dus meer dan bevolkingsdaling: stedelijke krimp staat voor een allesomvattend transformatieproces van urbane gebieden. In 2013, toen ik begon met het onderzoek naar stedelijke krimp, werd al snel duidelijk dat er weinig aandacht was voor de sociale aspecten hiervan. De meeste wetenschappelijke publicaties waren vooral gericht op de demografische vraagstukken (zoals lage geboortecijfers, vergrijzing, negatieve immigratie en positieve emigratie), de economische vraagstukken (zoals dalende lokale inkomsten) en vraagstukken op het gebied van ruimtelijke ordening (zoals het tegengaan van leegstand en een te omvangrijke infrastructuur). Tegelijkertijd was er veel vraag naar actief burgerschap om met de consequenties van krimp om te gaan en de leefbaarheid in deze gebieden te behouden en bevorderen.

Daarom vond ik het belangrijk te kijken naar: Hoe ervaart en reageert het maatschappelijk middenveld op stedelijke krimp in middelgrote steden? Om er zo achter te komen of krimp überhaupt een rol speelt in het dagdagelijks leven van mensen. Mijn tweede focus was de dynamiek van sociaal kapitaal in de context van stedelijke krimp: wat valt er te zeggen over sociaal kapitaal in de context van krimp.

Wat hebben de jaren van onderzoek hiernaar opgeleverd? Even een tip van de sluier: De visie van burgers op de gevolgen van stedelijke krimp wordt bepaald binnen het dagelijks leven en de lokale (plaatsgebonden) contexten. Deze inwoners zijn meestal verbonden aan een plaats, waar ze vaak een positieve betekenis aan toeschrijven. Stedelijke krimp wordt in het dagdagelijks leven niet als iets wezenlijk bedreigends ervaren. Daarnaast meldden de inwoners gehechtheid aan hun plaats en een gevoel van parochiale saamhorigheid. Dagelijkse interacties en sociaal-culturele symbolen voor identificatie zijn gebaseerd op hun specifieke dagelijkse leefomstandigheden en de buurt of wijk waarin die plaatsvinden. De plaats wordt ervaren als goed vertoeven terwijl men wel verontrust is door het negatieve beeld van het gebied dat door buitenstaanders wordt gecreëerd. Wat betreft actief burgerschap is er sprake van een sterke informele deelname en een vrij geringe formele deelname. Bij de empowerment, verwachtingen en het gedrag van burgers, worden padafhankelijke ontwikkelingen waargenomen, waarbij empowerment vooral gelinkt is aan de geschiedenis van de eigen plaats. Dit benadrukt wederom het belang van het betrekken van de historische context bij het onderzoek naar krimpsteden. Gebleken is dat weinig vertrouwen in de overheid bijdraagt aan een zwakke empowerment, waardoor inwoners het gevoel hebben geen stem te hebben (of dat hun stem niet wordt gehoord).

En wat zegt dit nu? Hoe verder in krimpende steden? In mijn proefschrift concludeer ik met een aantal observaties.

Het is duidelijk dat een op groei gerichte interpretatie het begrip van deze gebieden beperkt. Het groeimodel is niet geschikt om stedelijke krimp te verklaren, omdat het uitgangspunt ervan niet past bij de ontwikkeling van krimpsteden. Bovendien, voor een holistische kijk op stedelijke krimp is het belangrijk om het dagelijks leven in een specifieke context te beschouwen. De interpretaties van inwoners van stedelijke krimp in het dagelijks leven en specifieke contexten bieden relevante perspectieven en mogelijkheden voor beleidsmakers om de duurzaamheid van deze gebieden te borgen. De ervaring van krimp en de dynamiek van sociaal kapitaal worden gevormd rond een collectieve identiteit op basis van deïndustrialisering. Dergelijke collectieve identiteiten wijzen op een hang naar het verleden. Dit kan een belemmerende factor zijn voor de transformatie van deze gebieden. Een toekomstperspectief voor krimpsteden moet dan ook niet alleen op hun verleden leunen, maar ook oog voor de toekomst bevatten. Om toekomstperspectief voor krimpende stedelijke gebieden te borgen, is aandacht voor het maatschappelijk middenveld in de context van sociaal-culturele verandering essentieel.

Wilt u meer weten over de onderzoeksresultaten en onderbouwing hiervan? Dan bent u van harte uitgenodigd voor de openbare verdediging van mijn proefschrift op 10 januari in Nijmegen.

Maja Ročak

Openbare verdediging van het proefschrift “The Experience of Shrinkage: exploring Social Capital in the Context of Urban Shrinkage” vindt plaats op vrijdag 10 januari 2020 om 10.30 uur in de Aula van de Radboud Universiteit, Comeniuslaan 2, Nijmegen.

Wilt u de gedrukte versie van het proefschrift ontvangen? Stuur dan een mail naar: maja.rocak@neimed.nl

Bronnen:

  • Ročak, M., Hospers, G.-J., & Reverda, N. (2019). New horizons for old industrial areas. Urban shrinkage and social capital in Blaenau Gwent, Wales. Urban Research & Practice. doi: 10.1080/17535069.2019.1568539
  • Ročak, M. (2018). Perspectives of civil society on governance of urban shrinkage: The cases of Heerlen (Netherlands) and Blaenau Gwent (Wales) compared. European Planning Studies, 27(4), 699-721. doi: 10.1080/09654313.2018.1549208
  • Ročak, M. (2018). Urban shrinkage in old industrial regions: The importance of software. In G.-J. Hospers & J. Syssner (Eds.), Dealing with urban and rural shrinkage. Formal and informal strategies (pp. 45–57). Münster: LIT Verlag.
  • Ročak, M., Hospers, G.-J., & Reverda, N. (2016). Civic action and urban shrinkage: Exploring the link. Journal of Urban Regeneration and Renewal, 9(4), 406–418.
  • Ročak, M., Hospers, G.-J., & Reverda, N. (2016). Searching for social sustainability: The case of the shrinking city of Heerlen, the Netherlands. Sustainability, 8(4), 382. doi:10.3390/su8040382.

 

Naar blog overzicht