New Town Spijkcity

17 nov 2014
  • Wonen
  • Leefbaarheid

De New Towns behoren tot de minste aantrekkelijke steden van Nederland. Decennia geleden werden ze bestempeld als groeikernen, bedoeld om de suburbanisatie in de Randstad op te vangen. Nu kampen veel New Towns met een wegtrekkende bevolking en groeiende leegstand. Want wie wil er wonen in een New Town?

Spijkenisse als groeikern Bron: Streekarchief Voorne-Putten-RozenburgSpijkenisse als groeikern Bron: Streekarchief Voorne-Putten-Rozenburg

Ooit was dat wel anders. Met het introduceren in 1972 van de term groeikern poogde de regering de ongekende trek naar buiten te stroomlijnen. Om een urban sprawl te voorkomen werd gekozen voor een "gebundelde deconcentratie", satellietsteden werden aangewezen om de stedelijke leegloop te absorberen. De groeikernen kregen mandaat en middelen om te groeien.

Spijkenisse was zo'n groeikern, een suburb van grote aaneengesloten Wohnsiedlungen in korte tijd uit de grond gestampt. Het ontwikkelde zich van booming satellietstad tot slaapstad. Zonder ziel, althans onzichtbaar voor een buitenstaander. New Towns als Spijkenisse hebben het moeilijk, de voormalige groeikernen van Nederland worstelen met hun identiteit. Over het algemeen is het beeld van deze steden treurig: met verloedering, krimp en leegstand tot gevolg.

"Geef Spijkenisse een weiland en we mikken er een woonwijk in".

Het dorp Spijkenisse komt na de 2e Wereldoorlog tot bloei dankzij de Rotterdamse haven. Duizenden werknemers moeten worden gehuisvest. Er wordt gekozen voor een benadering sterk geïnspireerd door Le Corbusier: een stad met ruimte, veel groen en water. De snelheid van de ontwikkelingen - de haven van Rotterdam groeit harder dan voorzien - doet de ontluikende stad achter de feiten aanlopen. Plannen blijken al snel achterhaald. Het predikaat groeikern in 1976 geeft deze ontwikkeling een extra boost, de ene wijk na de andere wordt uit de grond gestampt. Het Rijk financiert de aansluiting met de Rotterdamse metrolijn. En zo worden de stadse problemen geïntroduceerd in Spijkenisse.

Boekenberg door MVRDV architectenBoekenberg door MVRDV architecten

Recentelijk zoekt Spijkenisse nieuwe manieren om het kleurloze imago op te vijzelen. De Boekenberg van MVRDV architecten is ronduit spectaculair te noemen. Honderden meters boeken opeengestapeld in boekenkasten van gerecycled plastic. Temidden van middengrijs Spijkenisse een opvallende verschijning, zeker als je je bedenkt dat de stad een bovengemiddelde laaggeletterdheid kent. Juist daar is de 'berg boeken' zoals Winny Maas het voor ogen had een statement.

Met de herwonnen aantrekkelijkheid van oude steden werd de functie van satellietstad overbodig. Wat is die nieuwe functie, hoe hervinden we onszelf als voormalige New Town? Spijkenisse doet dat door haar centrum rigoureus opnieuw te definiëren. Zo is het nieuwe winkelcentrum van architect Sjoerd Soeters van een hoog Disney-gehalte, dit zal vast niet de boeken ingaan als de nieuwe ziel van Spijkenisse. Het heeft een soort kunstmatigheid zoals je die wel tegenkomt in de Outlet Centers.

Spijkenisse winkelcentrum - Sjoerd SoetersSpijkenisse winkelcentrum - Sjoerd Soeters

Alhoewel niet alle vernieuwing in Spijkenisse geslaagd is, getuigt het wel van lef. In de woonaantrekkelijkheidsindex van Marlet's Atlas van Gemeenten zou lef dan ook een mooie indicator zijn. Wie durft buiten de lijntjes te kleuren en onorthodoxe keuzes te maken, tegen de heersende eenvormigheid en kleurloosheid. Het is het minimaal noodzakelijke wil een voormalige New Town als Spijkenisse mensen verleiden.

De realiteit is dat New Towns onaantrekkelijk zullen blijven, ook al kloppen de citybranding clichés - goedkoop, ruimte en groen - aardig. Tegen de aantrekkelijkheid van oude steden zullen de New Towns niet kunnen opboksen. Langzaamaan zal Spijkenisse dan ook kleinergroeien. Net als veel andere voormalige New Towns moet het op zoek naar de nieuwe maat: right-sizen. In tegenstelling tot de groeiperiode zal kleinergroeien verre van spectaculair verlopen. Eerder langzaam en gestaag.

Zo'n winkelcentrum voelt dan ook vreemd. Het past niet bij de ambitie van kleinergroeien, eerder als een fonkelnieuwe extra oversized jas die je zelf nooit zou kopen.

Naar blog overzicht