Leren van overeenkomsten en verschillen tussen krimpgebieden: Heerlen en Wales

12 apr 2018
  • Wonen
  • Werken
  • Leefbaarheid

Veel Europese politici en beleidsmakers weten niet goed hoe te reageren op krimp. Welk beleid moet gevoerd worden zodat de leefbaarheid gewaarborgd blijft? Dit is een hele klus, vooral in omgevingen die daarbij ook nog eens worstelen met een lage socio-economische status en zogenaamde kwalitatieve en kwantitatieve deprivatie.
Vaak worden bij het plannen van beleid rond krimp de zogenaamde civil society en ondernemers gezien als belangrijke actoren. Maar wat werkt? In mijn onderzoek naar stedelijke krimp en sociaal kapitaal kijk ik in binnen- en buitenland naar interessante voorbeelden van acties en projecten die in een krimp omgeving 'werken'.

Blaenau GwentSommige voorbeelden die ik tegenkom, laten succesvolle manieren zien om met krimp om te gaan. Dit zijn vaak kleinschalige projecten die intrinsieke motivatie van de burgers aanspreken. In dit blog zal ik er twee omschrijven: het Blaenau Gwent Effect in Wales en Gebrookerbos in Heerlen. Wat deze projecten bijzonder maakt, is de rol van de tussenpersoon of sleutelpersoon (brooker in Heerlen en enterprise facilitator in Wales).

Ondersteuning voor beginnende ondernemers in Wales

Het project in Wales, ‘BG Effect Enterprise Facilitation For Effective Community Transformation Blaenau Gwent’, verstrekt gratis en vertrouwelijke ondersteuning voor startende ondernemers. De sleutelpersoon is hier een facilitator; ondersteuner in de breedste zin van het woord; een persoon die bekend is in het gebied. Hij geeft coaching, luistert, bemiddelt tussen startende ondernemers en de gemeente en ondersteunt verschillende andere vragen. Daarnaast brengt hij/zij de nieuwe ondernemer in contact met andere ondernemers wat een ondersteunend netwerk oplevert. Het belangrijkste uitgangspunt is intrinsieke motivatie: zonder motivatie en initiatief van ondernemers zelf komt de facilitator niet in beweging (Effect Blaenau Gwent, 2018).

Gebrookerbos

In Heerlen, is Gebrookerbos een voorbeeld van een succesvol project. 'Gebrookerbos is een methodiek, een ontwikkelstrategie voor het gebied Heerlen-Noord (tussen kasteel Hoensbroek en de Brunssummerheide), een gebied dat van oudsher een decor was van de mijnbouw. Door het wegvallen van deze delfstoffenwinning en de demografische ontwikkelingen vallen er open ruimtes in het landschap:  groengebieden langs beken, oude mijngebieden, groeves, bedrijventerreinen die liggen te wachten op bedrijven, een lege strook waar ooit een mijnspoor liep, of voetbalvelden van clubs die vanwege de bevolkingsdaling gefuseerd zijn, of een plek waar een school of kerk gesloopt werd. Die plekken die er nu ‘verloren’ bijliggen kunnen een grote impuls betekenen voor de kwaliteit en vitaliteit. Uitgangspunt is niet het vormen (of bouwen) van iets nieuws op een lege plek, maar het omvormen van een bestaande plek tot iets nieuws. Een belangrijke succesfactor hierbij is een bottom-up aanpak: het betrekken, en activeren van bewoners en ondernemers die zich betrokken voelen bij deze plekken en er zelf mee aan de slag gaan.' (Gemeente Heerlen, 2018)

Doel van beide projecten is door kleine activiteiten het gebied een impuls te geven. In Wales gebeurt dit door ondernemerschap en in Heerlen door (vrijwillige) burgerinitiatieven in open ruimtes in het landschap. In beide projecten heeft een sleutelpersoon een centrale rol: ondersteunen en bruggen bouwen tussen formele (gemeente) en informele (burgers en ondernemers) actoren. Deze sleutelpersoon bouwt laagdrempelig contact op. Hij of zij spreekt de taal van de gemeente en de taal van burgers en ondernemers. Vertrouwen tussen de burgers/ondernemers en de sleutelpersoon faciliteert vertrouwen tussen burgers en lokale overheden. Daarnaast is deze persoon inspirerend en weet mensen in beweging te krijgen. Soms hebben mensen deze kleine aanmoediging van iemand nodig om door te zetten…

Een andere overeenkomst is dat beide projecten op intrinsieke motivatie focussen: de activiteiten zijn ontstaan door eigen ambitie en eigen inzicht met betrekking tot wat relevant is in de omgeving. Informele regels en flexibiliteit van de betrokkenen maken het mogelijk voor deze projecten om te functioneren. Deze zogenaamde bottom-up of grassroots benadering is niet nieuw maar blijft een aandachtspunt voor beleidsmakers als het gaat om het aanpakken van krimp.

Naast deze gelijkenissen is er tussen de twee projecten ook een aantal belangrijke verschillen. Het belangrijkste verschil is de facilitering die gegeven wordt. In Wales krijgen de beginnende ondernemers de ondersteuning in de vorm van advies van de entreprise facilitator maar geen subsidie of andere materiële hulp. Gebrookerbos krijgt meer aandacht en ondersteuning: subsidies, hulp bij communicatie, (evaluerend) onderzoek, georganiseerde bijeenkomsten etc.

Met andere woorden; een meer liberale benadering in Wales en een meer beschermende benadering in Heerlen. De socio-economische situatie in Wales is slechter: het vangnet is beperkt en de levensstandaard is lager. Voor veel mensen in Blaenau Gwent draait het dagelijks leven om (economisch) overleven. Ondernemen is in dit geval vaak de strategie om te overleven. Einddoel van Blaenau Gwent Effect is geld verdienen (en daardoor ook de vitaliteit van de omgeving positief beïnvloeden). Gebrookerbos is gebaseerd op de vrijwillige inzet van de lokale bevolking met als doel ‘impuls betekenen voor de kwaliteit en vitaliteit’. Betrokken burgers die vrijwilligerswerk doen worden gezien als waardevol voor de leefbaarheid van het gebied. Urgentie om geld te verdienen door deze activiteiten is er niet.

De stedelijke krimp processen in deze casussen zijn vaak zeer vergelijkbaar (context van een kleinere stad, de-industrialisatie, socio-economische problematiek, etc.) maar hoe krimp ervaren wordt en welke projecten ontstaan, is anders. Toch zien we een aantal gezamenlijke succesfactoren. Belang van een sleutelpersoon en intrinsieke motivatie spelen in beide gebieden een belangrijke rol in het succes van deze projecten. Het blijft relevant om te kijken wat er geleerd kan worden van de verschillen en overeenkomsten tussen krimpgebieden en de projecten die daar ontstaan.

Blaenau GwentGemeente Heerlen (2018, 14 maart). Van weiland naar wij-land. Geraadpleegd op 14 maart 2018, van https://www.heerlen.nl/gebrookerbos.html

Effect Blaenau Gwent (2018, 12 maart). Welcome To BG Effect. Geraadpleegd op 12 maart 2018, van https://www.bgeffect.com/home/english

Naar blog overzicht