Krimp: de creatieve factor

20 apr 2015
  • Wonen
  • Werken
  • Leefbaarheid

Groei en krimp. Ik moest denken aan het spraakmakende boek van Samuel Huntington, ‘the clash of civilisations’, gepubliceerd in 1996. Daarin betoogde hij dat de wereld bestaat uit een aantal beschavingen, waarvan de grondprincipes onderling niet verenigbaar zijn: ‘It is my hypothesis that the fundamental source of conflict in this new world will not be primarily ideological or primarily economic. The great divisions among humankind and the dominating source of conflict will be cultural. Nation states will remain the most powerful actors in world affairs, but the principal conflicts of global politics will occur between nations and groups of different civilizations. The clash of civilizations will dominate global politics. The fault lines between civilizations will be the battle lines of the future.’

Foto: Wim DidderenWereldbeschavingen luisteren ieder naar eigen principes, en het heeft weinig zin de ene beschaving te analyseren op basis van het perspectief van de andere. Wereldvrede kan alleen bestaan uit het accepteren en respecteren van de onderlinge verschillen, en iedere poging tot het met elkaar verbinden van ‘beschavingen’ leidt onherroepelijk tot conflicten.

In dit blog laat ik me niet uit of ik de opvatting van Huntington steun, maar het gedachtegoed deed me wel denken aan het onderscheid tussen groei en krimp. Zolang men krimp blijft benaderen vanuit een groeiperspectief, gaat het ‘clashen’ – zolang groei en krimp ieder uit de eigen grondpositie worden benaderd, wordt het zinvol om verder na te denken. Bevolkingsgroei, met alles wat daar omheen hangt – fysieke ruimte, economie, cultuur, enz. – kent anders gezegd zijn eigen ontwikkelingsdynamiek – maar evenzo kent bevolkingsdaling, met alles wat er omheen hangt – fysieke ruimte, economie, cultuur, enz. – haar eigen ontwikkelingsdynamiek. Laat ik dit even toelichten aan de hand van twee ervaringen van de afgelopen tijd. De eerste betreft de analyse van krimp vanuit het groeiperspectief, de tweede gaat om krimp als bron van nieuwe energie.

Begin april was ik uitgenodigd voor een rondetafelgesprek over Bevolkingsdaling en Krimp bij de commissie Wonen en Rijksdienst van de Tweede Kamer. Samen met twee collega’s uit Groningen en Zeeland vertegenwoordigde ik de wetenschap. Doel van de bijeenkomst was om te bezien, wat ‘Den Haag’ kan bijdragen aan de ondersteuning van krimpgebieden – vooral gaat het dan om de inrichting van een transitiefonds om de financiële gevolgen van krimp op te vangen. In het overleg werd het me steeds duidelijker, dat krimpregio’s consequent gezien worden als probleemgebieden, waar de groei gestopt is, waar niet langer geïnvesteerd wordt, en waar leegstand en leegloop aan de orde van de dag zijn – de bijgevoegde stukken voor het overleg ademden niets anders uit. Vooral de ‘demowijzer 2014’ spande de kroon, waarbij op de variabelen beschikbare banen, werkloosheid, investeringen van bedrijven, huizenprijzen, winkels en basisscholen krimpregio’s steeds in de min scoren. Het sluitstuk van het overleg is dan natuurlijk hoe groeigebieden de krimpregio’s kunnen helpen om het tij te keren of om deze regio’s minimaal wat te laten delen in het succes van de groei. Krimp, de maat genomen door groei, krimp aan de leiband van groei. Terugkomend van dit overleg in Limburg voel ik me altijd een beetje terugkomen in een regio van ‘losers’, waar men meer dan blij mag zijn dat de sterke regio’s, vooral de stedelijke regio’s, zich om ons bekommeren.

Eind april was ik in de stadsschouwburg van Heerlen bij de presentatie van de eerste oogst van de IBA-Parkstad. IBA staat voor Internationale Bau Ausstellung en is een in Duitsland ontwikkelde en gerenommeerde methode om ‘probleemgebieden’ zowel fysiek als economisch als sociaal-cultureel weer een toekomst te geven. De IBA-Parkstad startte met een open oproep aan iedereen binnen en buiten Parkstad Limburg om projecten in te dienen voor de duurzame doorontwikkeling van het gebied. Maar liefst 292 projecten zijn opgehaald, gecategoriseerd naar innovaties op het gebied van fysieke structuur, erfgoed, vastgoed, techniek en samenlevingsopbouw. Veel projecten legden ook vaak uitdrukkelijk een verbinding tussen deze gebieden. Jong en oud waren vertegenwoordigd en ecologie, duurzaamheid, hergebruik, burgerparticipatie – de buzz woorden van dit moment – waren volop aanwezig in de gepresenteerde projecten en scoorden hoog. Het was een feest om te ervaren, hoeveel creativiteit en denkkracht zich in dit gebied bevindt, bijeengebracht door het IBA-initiatief.

Er zijn geen groeiregio’s, waar men een IBA organiseert, alleen krimp nodigt daar toe uit. Zonder krimp was er nooit een IBA Parkstad geweest, en hadden we nooit deze explosie van creativiteit en nadenken over deze regio gehad – leve krimp, leve de creativiteit!!

Naar blog overzicht