Een tuin planten is geloven in morgen

16 sep 2019
  • Wonen
  • Leefbaarheid

“De stad moet ontharden, we hebben een oase nodig in het grijs van ons centrum”, aldus een bewoner over de stadstuin. Groene ruimte komt in plaats van betonnen lelijkheid, een zegen voor de ontgroeiende stad Heerlen.

De Stadmaakweek in Schinkel-Zuid Heerlen gaat van start met de lancering door collectief PANDA van de HUBHUB! podcast - foto Pascal Moors IBA ParkstadDe Stadmaakweek in Schinkel-Zuid Heerlen gaat van start met de lancering door collectief PANDA van de HUBHUB! podcast - foto Pascal Moors IBA Parkstad

Zuurstof voor betonstad.

De eerste editie van de Heerlense Stadmaakweek legde een verlangen naar zuurstof bloot. Vanaf 24 augustus 2019 werd tijdens Cultura Nova een week lang geschoffeld en geploegd in de (tijdelijke) stadstuin van Schinkel-Zuid. Niet alleen de vrijgekomen ruimte in Schinkel-Zuid, ook het gevoel bij te dragen aan de realisatie van de stadstuin gaf bewoners en stadmakers zuurstof. Naast de zorg voor het groen werd er geskatet, timmerde een groep jongeren een bmx-ramp en klaagden Heerlenaren op een muur (al bleek die  meer ideeën dan klachten te bevatten). De oogst van de Stadmaakweek? Verbeelding over een groener stadscentrum en hoop op definitieve tijdelijkheid. 

         "De spontane ontmoeting door deze plek is onbetaalbaar" - bewoner Schinkel-Zuid

Foto door Merlijn Mispelbaum HFCFoto door Merlijn Mispelbaum HFCSchinkel-Zuid is een sleutelproject in het plan Heerlen Central Park, een gezamenlijke visie van IBA Parkstad, gemeente Heerlen en Provincie Limburg op de Heerlense binnenstad. De sloop van een overbodig winkelcentrum creëerde ruimte maar zoals vaak loopt nieuwe ruimte in een stedelijk hart het risico bebouwd te worden voordat er überhaubt nagedacht is over een zinvolle invulling. Zelfs in een ontgroeiende binnenstad - met groeiende leegstand en krimpende bezoekersaantallen - is het gebied tussen het Heerlens Theater en de Honigmannstraat toneel van plannen, belangen en strijd. 

Onaf, op plekken rauw.

Het wilde de afgelopen jaren met Schinkel-Zuid dan ook niet vlotten. Allerlei plannen kwamen ter tafel om er vervolgens weer vanaf gekeild te worden. Opvallende gemene deler in de plannen was de ambitie ongeveer 150 appartementen te bouwen. Als het aan Jo Coenen had gelegen hadden de appartementen bij voorkeur een getrapte vorm, het stadsbestuur ziet nog liever een 'iconisch gebouw' verrijzen. Onderaan de blog een mooie bloemlezing van beschikbare schetsen van nieuwbouw op Schinkel-Zuid.

Het nieuwste bestemmingsplan (gisteren 16 september gepubliceerd!) - een eerder plan werd eind 2018 geschrapt van de agenda van de gemeenteraadsvergadering -  wijkt hier niet van af en nodigt marktpartijen uit “de ontwikkeling van maximaal 158 woningen in een groene omgeving en maximaal 1.000 m² aan nieuw te vestigen commerciële functies, zoals horeca, dienstverlening en leisure mogelijk te maken”. Met daartussen "vergroening van muren, dakterrassen en doorkijkjes" aldus gemeentelijk stedenbouwkundige Rob Ubachs in De Limburger. Blijkbaar werkt de oude wet van stadmaken nog in een ontgroeiende stad, er móét gebouwd worden, met hier en daar een noodzakelijk boompje. Althans, dat is de indruk die de schetsen geven.

Het is maar zeer de vraag of het plegen van nieuwbouw de meest voor de hand liggende interventie is om leefbaarheid en kwaliteit van de Heerlense binnenstad te verhogen. Waarom niet kiezen voor ruimte in een dichtbebouwde binnenstad?  “Op de plaats van De Plu in Heerlen een park inrichten in plaats van appartementen bouwen zou 3,6 miljoen euro duurder uitvallen", aldus het stadsbestuur in De Limburger van 26 maart 2019. Deze nogal Savelsberghiaanse redenering getuigt van 'winst boven waarde' denken en is wellicht uit financieel oogpunt begrijpelijk maar past niet bij een stad die kleiner groeit en zich voorstaat op "urban: onaf, op plekken rauw, daagt uit tot experiment". Deze redenering gaat ook voorbij aan de vraag voor wie die 158 appartementen eigenlijk bedoeld zijn.

Een investering in geluk en blijdschap

Het is dan ook maar de vraag of hier daadwerkelijk 'winst' wordt gemaakt - en dan bedoel ik niet de inkomsten of winsten die door een beperkt aantal (markt)partijen worden gemaakt. Bij de rekensom zou ook de wet van communicerende vaten in ogenschouw genomen moeten worden. Deze leert dat in een gebied waar het comfort van structurele groei ontbreekt, het vullen van een gebouw met bewoners op de ene plek leidt tot leegstand op de andere. Barry Braeken van IBA Parkstad leidt scholieren rond! Foto door Hanna Lára PálsdóttirBarry Braeken van IBA Parkstad leidt scholieren rond! Foto door Hanna Lára Pálsdóttir

Beter zou zijn als het stadsbestuur voortbouwt op het zelfvertrouwen dat de deelnemers van de Stadmaakweek hebben opgedaan. "Een tuin planten is geloven in morgen", aldus één van de initiatiefnemers Anke Turk, en als de binnenstad van Heerlen iets nodig heeft is het wel geloof in morgen. In een stad die niet overloopt van commerciële  investeringen dien je deze wijze van stadmaken te koesteren, ook omdat deze op meer en meer plekken in Nederland in zwang raakt. Blijkbaar zijn burgers bereid hun mouwen op te stropen. Ga hier prudent mee om, faciliteer waar mogelijk en bouw dat opgedane zelfvertrouwen uit.

Een iconische stadstuin.

Natuurlijk zijn er investeringen, boeken, rekenmeesters en vastgoedbelangen. Aan hen zou ik willen meegeven dat het realiseren van een duurzame kwalitatieve ontmoetingsruimte wel eens een positievere invloed zou kunnen hebben op de WOZ-waarde van de binnenstad dan het realiseren van 158 appartementen. Want, open ruimte in een dichtbebouwde stad is een schaars goed, appartementen zijn er in overvloed.

            "Geef bewoners de ruimte en je zult zien dat er mooie dingen tot stand komen. Daarbij moeten zij op de goede manier ondersteund worden; ook door de overheid. Dus het gaat om het creëren van mentale ruimte”. 

                                  - Nicole Simons & Jos Reinders

Een economische wet leert ons dat schaarse goederen meer waarde vertegenwoordigen dan goederen die in overvloed aanwezig zijn. En als de Stadmaakweek iets heeft aangetoond, is het dat kwalitatieve groene gebruiksruimte zonder commercieel oogmerk mensen van divers pluimage een alibi verstrekt de binnenstad te bezoeken. En moesten we toch de door het stadsbestuur genoemde 3,6 miljoen moeten afschrijven, dan stel ik het volgende voor. De 4 miljoen euro die IBA Parkstad heeft gereserveerd voor het project Oloïde in Landgraaf komt naar alle waarschijnlijkheid vrij. Volgens Ron Meyer "is dit het einde van dit megalomane project" en pleit hij ervoor "de miljoenen die vrijkomen inzetten voor zaken waaraan de regio echt behoefte heeft". Precies, boek de kosten van Schinkel-Zuid af met de vrijkomende gelden van de Oloïde.

Dan blijft er nog 4 ton over. Voor dit bedrag garandeer ik persoonlijk dat de Heerlense binnenstad minimaal 10 jaar lang de vruchten plukt van een iconische stadstuin!

 

Coda I Vanaf 16 september ligt het bestemmingsplan zes weken lang ter inzage bij de Infobalie in de publiekshal in het stadhuis van de gemeente Heerlen, Geleenstraat 27, op maandag, dinsdag en vrijdag van 8.30 tot 16.00 uur en op woensdag en donderdag van 8.30 tot 20.00 uur. Digitaal te zien via www.ruimtelijkeplannen.nl (kies tabblad 'plan' en zoek op 'Schinkel).

Coda II Mocht je een zienswijze willen indienen, vanaf 16 september 2019 kan dat gedurende zes weken. Richt je zienswijze aan de raad van de gemeente Heerlen, ter attentie van het Domein Ruimte, Postbus 1, 6400 AA te Heerlen, onder vermelding van bestemmingsplan "SchinkelkwadrantZuid 2019" en het zaaknummer Z-19213472.

Coda III Beluister hier het eerste deel van HUBHUB!, een podcast van collectief PANDA.

Coda IV De Stadmaakweek 2019 was dan ook een co-creatie van Stadstuin Heerlen, HFC, The Bike Rack, Klimmuur, De Positieve Stad, Open Podium Heerlen x Cultura Nova, StreetArt Heerlen, Stadslab Heerlen, Neimed, Cultura Nova, IBA-Parkstad, Ministerie van BZK, Gemeente Heerlen, Stadsregio Parkstad Limburg en Provincie Limburg. Meer in de Stadmaakweek krant #1 en op naar editie 2020!

De Stadmaakweek krant #1 als PDF? Download 'm hier! Idee & hoofdredactie: Maurice HermansDe Stadmaakweek krant #1 als PDF? Download 'm hier! 

Schinkel-Zuid architectenfluff

Een onvolledige bloemlezing van plannen voor Schinkel-Zuid door de jaren heen. 

Schets door Jo Coenen (let op de Eindhovense Vestedatoren in de achtergrond)Schets door Jo Coenen (let op de Eindhovense Vestedatoren in de achtergrond) 

"Een alweer achterhaalde maquette van mogelijke bouw in Schinkel-Zuid, waarvan critici de volumes te massief vonden. Afbeelding: Gemeente Heerlen""Een alweer achterhaalde maquette van mogelijke bouw in Schinkel-Zuid, waarvan critici de volumes te massief vonden. Afbeelding: Gemeente Heerlen"

"De maquette van het compromis van IBA met de woontoren (links) op de hoek van de Promenade en de Geerstraat. Links ligt het Van Grunsvenplein, rechts Berden. Afbeelding: IBA Parkstad""De maquette van het compromis van IBA met de woontoren (links) op de hoek van de Promenade en de Geerstraat. Links ligt het Van Grunsvenplein, rechts Berden. Afbeelding: IBA Parkstad"

"Het ontwerp voorziet in een open, hofachtige passage met een plein." - AGS-architecten"Het ontwerp voorziet in een open, hofachtige passage met een plein." - AGS-architecten

"De herontwikkeling van een in onval gevallen winkelcentrum. Hergebruik, duurzaam en groen, het Schinkel Loon’t!"- Vandenbergh / Windmuller Architectuur & Bouw Ontwerp 2015"De herontwikkeling van een in onval gevallen winkelcentrum. Hergebruik, duurzaam en groen, het Schinkel Loon’t!"- Vandenbergh / Windmuller Architectuur & Bouw Ontwerp 2015

Maurice Hermans 16 september 2019

Naar blog overzicht