Discretionaire ruimte van de sociale professional om de institutionele structuren te veranderen

25 aug 2020

Verandering in structuren en normen over moederschap en sociaaleconomische zelfstandigheid is hard nodig, is een van de conclusies uit mijn proefschrift over de sociaaleconomische zelfstandigheid van jonge moeders in Parkstad. Deze verandering is nu volop aan de gang, we weten allemaal waardoor. Twee thema’s uit mijn onderzoek bekijk ik in het licht van deze verander(en)de tijd. Het eerste thema uit het tweeluik, gericht op jonge moeders, is in mijn vorige blog aan bod gekomen.

Foto: Impure with memory / www.morguefile.comEen tweede thema dat naar boven kwam uit mijn onderzoek, gericht op professionals, was het slechten van barrières en het aan de kaak stellen van structurele belemmeringen. Sociale professionals bieden veelal individuele ondersteuning aan cliënten, terwijl een meer beleidskritische, politiserende benadering ook nodig is.

De definitie van “jong moederschap” wordt, in plaats van door leeftijdsgrenzen, vooral bepaald door de (ernst van de veronderstelde) problematiek van de moeder, laat mijn onderzoek zien. Deze grenzen en problematieken staan juist in deze tijd op scherp, waardoor het voor professionals lastiger is om de balans te houden. Aan de ene kant worden grenzen en regels voor professionals aangescherpt en mag er minder van overheid en organisatie. Aan de andere kant is er meer flexibiliteit en meer vrijheid. Er is meer mogelijk binnen snellere tijd en professionals verleggen zelf ook de grenzen.

Van jonge moeders, net als van ieder ander, verwachten sociale professionals dat ze kunnen bouwen op een informeel sociaal netwerk vooraleer een professional ondersteuning biedt. De vraag wie een professional kan en mag helpen gezien de organisatorische kaders en het beleid, is nu des te nijpender. Wat weegt zwaarder in een afweging om iemand te helpen en er (fysiek) heen te gaan? Professionele reflectie maakt noodgedwongen deel uit van het werk van sociale professionals. Sociale professionals zijn nu meer dan ooit gedwongen om moreel beraad te houden, met zichzelf dan wel met collega’s, partnerorganisaties en andere professionals die wellicht ook concurrenten zijn.

Mijn onderzoek pleitte voor een erkenning van de professionele discretionaire ruimte als een mogelijkheid tot verandering. Hiermee erken je de creativiteit van de professional binnen de grenzen en regels. Tussen de regels door en buiten de hokjes is er van alles mogelijk. Het doorbreken van regels en hokjes getuigt óók van professionaliteit, als je daarmee vanuit een emic perspectief aansluit bij de dagelijkse realiteit van cliënten. Een emic benadering betekent dat je vanuit het perspectief van de mensen zelf kijkt om hun agency te (h)erkennen.

We zien nu dat het kan. Maatschappelijke en organisatorische structuren veranderen; professionals werken binnen hun discretionaire ruimte; kwalitatieve waarden zoals betrokkenheid en vertrouwen spelen een rol. Het zou mooi zijn als dit doorgezet kan worden, zodat de actie en de sociaalmaatschappelijke verandering die nu in gang is gezet structureel en op collectief niveau blijft. Het gaat niet alleen om die ene jonge moeder die nu toch ondersteuning krijgt; het gaat ook om alle jonge moeders, alle jonge vrouwen, alle moeders voor wie de grenzen verlegd en de regels veranderd zijn. Het zou mooi zijn als het afstemmen op de leefwereld van mensen blijft bestaan om de congruentie tussen beleid, praktijk en leefwereld te verbeteren.

Naar blog overzicht