Nieuw Heilust

30 okt 2018
  • Wonen
  • Leefbaarheid

Zeven jaar nadat journalisten Karin Hillebrand en Wiel Beijer berichtten over “Nederlands bekendste krimpwijk” Heilust doen ze met een reeks nieuwe TV-items en artikelen opnieuw verslag van de transformatie in deze Kerkraadse wijk.

Weinig andere Nederlandse gemeenten ervaren de demografische verandering als Kerkrade. Niet alleen is er sprake van een aanzienlijke daling van het aantal inwoners, in één generatie daalt het aantal inwoners met 15.000 (33%), ook de gemiddelde leeftijd van de Kerkradenaren stijgt fors. Nu al kent Kerkrade 11.332 65-plussers ten opzichte van 9.806 25-minners. Binnenkort, in 2025, kent de stad meer 90-plussers dan 0-5 jarigen.  

Demografische Deiningen

Geef krimp geen kansGeef krimp geen kans - foto Maurice HermansDe Kerkraadse wijk Heilust toont als geen ander de impact van deze veranderingen op de woonomgeving van haar inwoners. Het bijzondere is dat deze demografische verandering zich voltrekt in een stedelijke omgeving, een voormalige arbeiderswijk met de nodige sociaal-economische problemen. De wijk is gelegen tussen de voormalige mijnzetels Willem-Sofia en Wilhelmina, in de na-oorlogse periode boomend door de influx van arbeiders die gehuisvest werden in rap uit de grond gestampte noodwoningen. De sluiting van de mijnen Wilhelmina (1969) en de mijn Willem-Sofia (1970) luidde een periode in van maatschappelijke verandering. Dat dit gepaard zou gaan met demografische veranderingen werd al in 1968 door de befaamde socioloog H.J.M. Hoefnagels voorspeld:

"De bevolkingsafname, gevolg van het gebrek aan werkgelegenheid, bedreigt de mijnstreek met 'verschraling’. Tenzij er nieuwe wegen gevonden worden om deze keten van effecten te doorbreken, gaat deze eens zo bloeiende streek een onderontwikkeld gebied in Nederland.

In de afgelopen decennia werd Heilust Nederlands bekendste krimpwijk. De wijk zag zich voor de uitdaging geplaatst hoe de dubbele transformatie te vertalen naar de woonomgeving van de mensen. Hoe beweegt een wijk mee op dergelijke demografische deiningen? Hoe bouw je een volkswijk om tot rustieke parkachtige ouderenwijk, met als skyline niet de mijnschoorstenen maar het ouderenzorgcomplex? En, is er ook een kwalitatieve component te koppelen aan de kwantitatieve opgave? En, last but not least, hoe breng je de bewoners in een 'state-of-mind' van verandering?Sloop Witte Flats 2012Sloop Witte Flats 2012 - foto Maurice Hermans

Trage Transformatie

De wijk 'transformeert' al meer dan tien jaar. In die tijd verdwenen meer dan 500 afgeschreven sociale huurwoningen, het merendeel door de sloop van de rijzige “Witte Flats”, van Heerlens architect Laurens Bisscheroux. Snelle oplossingen zijn er niet, van beleids- en adviseursjargon worden bewoners kriegelig. Noch is er sprake van een gentrificerende wijk waar hippe creatieven nieuw elan veroorzaken met snel stijgende woningenprijzen als gevolg.

Nieuwe speeltuin in Heilust - fotograaf onbekendNieuwe speeltuin in Heilust - fotograaf onbekendVolgens sommigen gaat de transformatie tamelijk traag. Maar is trage transformatie zo erg? Adviseursjargon als 'kansen met krimp' en 'keer de krimp' doen geloven dat er panklare oplossingen voor dergelijke majeure uitdagingen voorhanden zijn. Niets is minder waar. In een tijd van slow food en slow living (een hip woord voor onthaasten) is stapsgewijze transformatie het sleutelwoord. Want, er zijn geen hapklare scenario's om wijken of steden kleiner te bouwen, het dient 'on the job' te worden uitgevonden. Bovendien, burgers laten participeren is niet eenvoudig in een wijk als Heilust. Tegelijkertijd is het meenemen van hen die de veranderingen het meest direct ervaren essentieel. Laat het dan maar langer duren, dat is helemaal niet zo erg.

Want, de vindingrijkheid van betrokken partijen om overlast en ongeduld te verzachten blijkt groot, zo tonen de afleveringen van MijnHeilust. Er wordt aandacht geschonken aan de noden van bewoners. De 'Buurtkamer' en de 'Rustwoning' (bewoners kunnen hier terecht voor een douche of overnachting) zorgen voor een stukje comfort temidden van de heropbouw. In het wekelijkse spreekuur kunnen bewoners terecht voor hun grieven over bijvoorbeeld overlast.

Hyperlokaal

Nu na jaren het sloopstof langzaamaan neerdwarrelt, de speeltuin voltooid is en de Onze-Lieve-Vrouw van Altijddurende Bijstand kerk tot Multifunctionele Accommodatie is omgedoopt, lijkt het alsof de wijk een geslaagde operatie heeft ondergaan. De narcose is misschien nog niet geheel uitgewerkt, een enkele bewoner klaagt dat haar straat een oorlogsgebied is, over het algemeen zijn bewoners positief en vinden ze dat de “wijk enorm is verbeterd”. De positieve verandering van de wijk, in combinatie met een grootschalige renovatie van woningen en herinrichting van het landschap leidt tot meer beleefde woonkwaliteit. Zo stelt wijkopbouwwerkster Wendy Logister in Dagblad de Limburger van 22 september dat "de lach terugkeert op de gezichten van de mensen".Bewoners van Heilust denken mee - foto Buro Lubbers 2012Bewoners van Heilust denken mee - foto Buro Lubbers 2012

Mijn Heilust toont aan de hand van hyperlokale journalistiek hoe bewoners de herstructurering van hun wijk beleven. Wars van beleidsjargon en gesjeesde pseudo-oplossingen berichten Karin Hillebrand en Wiel Beijer over hetgeen bewoners van Heilust beweegt: van lokale voetbalclub tot het Wijk Preventie Team. Abstracte fenomenen als 'krimp' en 'vergrijzing', en de effecten ten gevolge hiervan, worden op menselijke schaal belicht. 

Alle afleveringen zijn behalve op L1 ook via https://l1.nl/mijn-heilust te zien.  De serie artikelen van Wiel Beijer is te lezen in Dagblad de Limburger.

Naar blog overzicht