De Limburgse taal als vestigingsfactor

4 sep 2018
  • Wonen
  • Werken
  • Mobiliteit
  • Leefbaarheid

Welke taal je gebruikt - Nederlands of Engels, of een dialect als het Limburgs - is net zo belangrijk als de inhoudelijke boodschap. In Limburg wordt nog veel dialect gesproken. Uit het gesproken Limburgse dialect is voor Limburgssprekenden meestal meteen te horen uit welke streek men komt, voor buitenstaanders is het vaak moeilijk te verstaan. Welke consequenties kan het gebruik van een bepaalde taal of dialect zoal hebben?

Foto: Pixabay

  • Een afgevaardigde van de SPD in de Duitse Bondsdag benadrukt, deels in het Plattdeutsch, dat alle talen die in Duitsland gesproken worden, inclusief de streektalen, een enorme culturele rijkdom vertegenwoordigen.[I] Zijn indrukwekkende betoog was een antwoord op een voorstel voor wijziging van de grondwet door de populistische AfD (Alternative für Deutschland) waardoor het communiceren in het Duits in de grondwet verankerd zou worden. Uiteraard ging het de AfD niet om de streektalen, maar vooral om het verheffen van de Duitse taal ten opzichte van de talen van burgers met een migrantenachtergrond, in het bijzonder het Arabisch.
  • Uit dit voorbeeld blijkt tevens dat taal niet alleen culturele rijkdom weerspiegelt, maar ook te maken heeft met macht, uitsluiting en er al dan niet bijhoren. De taalstrijd van onze zuiderburen is alom bekend, vooral van José Happart in de Voerstreek en van de incidenten in Brussel en de zogeheten faciliteitengemeenten. Door Frans of Algemeen Beschaafd Nederlands te spreken kon je in de vorige eeuw nog laten zien dat je uit een goed milieu kwam. Ook het gebruik van een bepaalde straattaal geeft identificatie met de buurt waartoe men behoort. Net zoals het Catalaans belangrijk is bij de autonomie van Catalonië en de nagestreefde onafhankelijkheid van Spanje.
  • Tegenwoordig is vooral de Engelse taal in belangrijke mate onderscheidend: het Engels is de voertaal voor veel opleidingen in het Nederlandse hoger onderwijs. Het gebruik van het Engels en de instroom van buitenlandse studenten lijken deze opleidingen ook een hogere status te geven dan de Nederlandstalige opleidingen.
  • Ook in wetenschappelijk onderzoek wint het gebruik van de Engelse taal steeds meer terrein. Wetenschappelijke publicaties worden steeds vaker in het Engels geschreven. Voorop lopen de wiskunde en de natuurwetenschappelijke disciplines en de tijdschriften en boeken in kleine landen, waaronder de Scandinavische landen. Achterblijvers zijn de rechtswetenschappen en grote landen als Duitsland en Frankrijk: wetenschappers hebben daar het meest te verliezen of het minst te winnen bij een overgang naar de Engelse taal.[II]
  • Door vaktaal te gebruiken laat je zien dat je kennis van zaken hebt. Het gebruik van vaktaal onderscheidt de professional van de leek. Politiejargon is bijvoorbeeld “plaats delict” voor de plek waar de overval of moord heeft plaatsgevonden en “aanrijding” in plaats van “botsing”.
  • We drukken onze gevoelens het gemakkelijkste uit in onze moedertaal, maar de taal die we gebruiken bepaalt ook onze gevoelens. Duitstaligen vinden een brug vooral elegant en mooi, terwijl Spaanstaligen een brug eerder sterk en stoer vinden. Het verschil zou te herleiden zijn tot het vrouwelijke ‘die Brücke’ in het Duits en het mannelijke “el puente” in het Spaans. [III] Ook mijn collega-hoogleraar Leonie Cornips wijst erop dat het gebruik van je eigen taal - in haar onderzoek het dialect - gevoelens van gezelligheid en geborgenheid kan oproepen.
  • Wetenschappelijk onderzoek laat tevens zien dat meertaligheid gunstige gezondheidseffecten heeft. Zo wordt door meertaligheid het proces van dementie uitgesteld of vertraagd.[IV]
  • Taal en cultuur kunnen zowel afstoten als aantrekken. Veel Nederlandse studenten volgen graag cursussen in Spanje of Italië vanwege de taal en cultuur. In een groot deel van België is aan de hoogte van de huizenprijzen te zien waar de taalgrens loopt: de Franstalige kant is veel minder geliefd dan de Vlaamse kant. Volgens de economische wetmatigheden zou de verhuismobiliteit de prijsverschillen min of meer moeten egaliseren. Een onderzoek van het Centraal Planbureau laat zien dat niet de verschillen in het belasting- of sociale zekerheidsstelsel de belangrijkste belemmeringen voor grensoverschrijdende mobiliteit in bijvoorbeeld de Euregio zijn, maar verschillen in taal en cultuur.[V]

Taal staat dus voor meer dan uitsluitend een middel om een inhoudelijke boodschap te communiceren. Het spreken van het Limburgs schept een band tussen Limburgers. Voor buitenstaanders is het wellicht een interessant cultuurfenomeen, en aan de meertaligheid waarin veel Limburgers opgroeien is een heel aantal positieve aspecten verbonden. Toch kan het voor niet-Limburgssprekenden ertoe leiden dat men zich ongewild buitenstaander blijft voelen als men zich niet vertrouwd voelt met de taal. Hoeveel mensen hebben Limburg al verlaten vanwege de taal en cultuur? De vraag is vervolgens of dat zo erg is, want zo blijven de Limburgse taal en cultuur wellicht ook beter behouden. Maar welke invloed heeft dit op de binnenlandse verhuizingen, dat al jaren een negatief saldo kent voor Limburg, en op het welbevinden in de provincie? Limburg is de provincie met het laagste vertrouwen in de medemens, heeft dat ook iets met het dialect te maken?[VI] Kortom, hoe belangrijk is het Limburgs als vestigingsfactor voor Limburg, naast het glooiende landschap, de mooie natuur en het Bourgondische karakter? Veel vragen die van belang zijn om te kunnen inschatten hoe aantrekkelijk Limburg is als woon- en werkprovincie voor niet-Limburgers, of niet-Limburgssprekenden.

[i]Plattdeutsche Antwort auf AfD-Antrag zur deutschen Sprache

Naar blog overzicht